Nazwy wyrobów cukierniczych w dawnym dyskursie reklamowym (z końca XIX i początku XX w.)
Barra laterale dell'articolo
Contenuto principale dell'articolo
Abstract
The aim of the paper is to describe the names of confectionery products used in advertising texts, such as price lists, posters, leaflets and inserts, from the end of the 19th and beginning of the 20th century. The article adopts the methodology of research on the thematic division of vocabulary (see Witaszek-Samborska 2005, Batko-Tokarz 2019). The analysis proves that due to the specificity of the community of trading and advertising discourse and its communication practices, the discussed vocabulary requires a very broad approach to the thematic field of names of confectionery products, which includes both sweet and dessert dishes and drinks, as well as their ingredients, semi-finished products and additives. Moreover, the important role of centuries-old linguistic contacts was confirmed, which resulted in numerous loanwords in the field of culinary vocabulary (including the names of confectionery products). The paper also shows the multitude, diversity and function of collocations, in which confectionery vocabulary is used.
Downloads
Dettagli dell'articolo
Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non commerciale - Non opere derivate 4.0 Internazionale.
Autor, zgłaszając tekst do redakcji czasopisma „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica”, zaświadcza, iż jest on rezultatem wyłącznie jego własnej twórczości, że treść artykułu nie była dotychczas publikowana oraz że utwór nie narusza w żadnym stopniu praw autorskich ani praw pokrewnych innych osób, jak również innych praw osób trzecich, a także, że niczyje prawa do utworu (lub jego jakiejkolwiek części) nie zostały pominięte. Po podpisaniu umowy prawa majątkowe do opublikowanych materiałów zostają przeniesione na Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Rocznik „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” to czasopismo o otwartym dostępie, a cała jego zawartość jest udostępniana bezpłatnie dla użytkowników i instytucji na zasadach licencji Creative Commons CC-BY-NC-ND 4.0 (uznanie autorstwa, użycie niekomercyjne, bez utworów zależnych). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów, za wyjątkiem celów komercyjnych, bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Publikowanych tekstów nie można wykorzystywać do tworzenia utworów zależnych (np. do tłumaczenia ich i publikowania w innym języku bez zgody wydawcy). Jest to zgodne z definicją otwartego dostępu BOAI (Budapest Open Access Initiative) „Studia Linguistica”nie pobiera opłat za składanie artykułów ani ich przetwarzanie.
Autor, przesyłając artykuł do redakcji „Studia Linguistica”, bezwględnie zgadza się z poniższymi punktami:
-
Oświadczam, że jestem Autorem lub Współautorem nadesłanego tekstu. Przesłany tekst nie był nigdzie publikowany, jest całkowicie oryginalny i nie narusza w żadnym stopniu praw autorskich ani praw pokrewnych innych osób, jak również innych praw osób trzecich, a także, że niczyje prawa do utworu nie zostały pominięte.
-
Oświadczam, że nadesłany tekst nie został złożony do recenzji lub/i publikacji w innym czasopiśmie.
-
Przyjmuję do wiadomości, że Autor ponosi pełną odpowiedzialność za każdy przypadek plagiatu, niezależnie od tego, czy został on wykryty podczas procesu recenzji, czy po publikacji w „Studia Linguistica”.
-
Oświadczam, że ponoszę pełną odpowiedzialność finansową i prawną za wszelkie roszczenia związane z utworem.
-
Potwierdzam uznanie wszystkich źródeł danych wykorzystanych i cytowanych w badaniach.
-
Potwierdzam, że artykuł został wykonany z należytą starannością zgodnie ze standardami edytorskimi „Studia Linguistica”.
Riferimenti bibliografici
Wykaz materiałów źródłowych
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Cennik (Prix‑Courant) towarów kolonialnych herbaty i win w handlu Stanisława Feintucha w Krakowie w Rynku Głównym Rynek Nr. 45 «Szara kamienica»” 1890, BJ 222411, RARA III, XXVIII/186.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Cennik J. Wentzl Kraków”, Rynek Główny 19, ok. 1910, BJ 222411, RARA III, XXVII/126, nr 34.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Cennik Nr 2/1930 (bez zobowiązania ważny od 1 maja 1930) «Optima» S.A. dla wyrobów czekoladowych cukierniczych, Kraków – Biuro ul. Krakusa 7” 1930, BJ 222411, RARA III, XXVIII/73.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Cennik Nr 2/1930 (bez zobowiązania ważny od 1 maja 1930) «Optima» S.A. dla wyrobów czekoladowych cukierniczych, Kraków – Biuro ul. Krakusa 7” 1930, BJ 222411, RARA III, XXVIII/73.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Cennik towarów kolonialnych delikatesów win i różnych wódek firmy egzystującej od 1866 roku Edmund Klimek (dawniej Jan Janiga) w Krakowie przy Linii A–B” 1890, BJ 222411, RARA III, XXVIII/178.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Cennik towarów kolonialnych, delikatesów i zagranicznych z handlu, J. Kuczmierczyk & J. Brzeziński Kraków, ul. św. Anny L. 2, Preiscourant der Colonialwaaren & Delicatessen‑Handlung J. Kuczmierczyk & J. Brzeziński Krakau, Anna‑Gasse Nro 2”, b.r., BJ 222411, RARA III, XXVIII/42.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Cennik „Parowej Fabryki Cukrów Deserowych A. Nowińskiego w Krakowie, ul. Bracka Nr. 5”, b.r., BJ 222411, RARA III, XXVIII/71.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Cennik, „Juliusz Meinl. Import kawy i herbaty s.a.”, b.r., BJ 224772, RARA IV, C II, 62.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Cennik, „Jan Michalik Cukiernia Lwowska Fabryka czekolady, kakao, cukrów deserowych warszawskich, pierników, herbatników Kraków Floryańska L. 45”, 1911–1914, MNK III‑ryc.-38354.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Józefa Czecha Kalendarz Krakowski” R. 58, 1889, http://mbc.malopolska.pl/publication/13772 (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Józefa Czecha Kalendarz Krakowski” R. 63, 1894, http://mbc.malopolska.pl/publication/13772 (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Józefa Czecha Kalendarz Krakowski” R. 79, 1910, http://mbc.malopolska.pl/publication/13772 (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Plakat reklamowy „Cukierni Lwowskiej Jana Michalika w Krakowie ulica Floryańska 45” (stylizowany na afisz teatralny „Mara i Ada”), 1906, MK D/471/1, 472/1.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Ulotka reklamowa (w formie wizytówki z wierszykiem) czekolady firmy „A. Piasecki Kraków S.A.”, b.r., MK D/2526/1-8, 1984/D/173/6.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Ulotka reklamowa „Ciastkarni Kraków, ul. Wybickiego 3 Gmach Z.U.P.U naprzeciw Parku Krak.”, b.r., BJ 224772, RARA IV, C V, 92.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Ulotka reklamowa czekolady firmy „A. Piasecki S.A. Kraków”, ok. 1930, MK D/804/16, 1984K/5/5.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Ulotka reklamowa wyrobów „Cukierni Lwowskiej i Fabryki Cukrów Warszawskich Jana Michalika” 1901, BJ 224772, RARA IV, II C, 125.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
„Wojciech Olszowski Kraków, Mały Rynek. Cennik towarów kolonialnych i delikatesów”,b.r., BJ 222411, RARA III, XXVIII/72.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wykaz skrótów
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
SPXVI – Słownik polszczyzny XVI wieku, red. M.R. Mayenowa, F. Pepłowski, K. Mrowcewicz, P. Potoniec, t. 1–39 (praca w toku), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa 1956–2021, http://spxvi.edu.pl/wersja-cyfrowa/ (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
SW – Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 1–8, Nakładem Prenumeratorów i Kasy Mianowskiego, Warszawa 1900–1927 (tzw. słownik warszawski), https://szukajwslownikach.uw.edu.pl/slownik-warszawski/ (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
SWil – Elektroniczna edycja tzw. słownika wileńskiego: Słownik języka polskiego, red. A. Zdanowicz i in., wydany staraniem i kosztem M. Orgelbranda, t. 1–2, Wilno 1861, https://eswil.ijp.pan.pl/ (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
WSJP PAN – Wielki słownik języka polskiego PAN, red. P. Żmigrodzki, Kraków 2007–, https://wsjp.pl/ (dostęp: 17.01.2024).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Bibliografia
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Akta komisyi wyznaczonej do zbadania sporu między piekarzami a pasztetnikami o bezprawne zabranie mąki, 1747–1749, Archiwum Narodowe w Krakowie:29/133/0/-/2.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Akta zgromadzenia pasztetników, traktyerników i cukierników krakowskich, 1751–1869, Archiwum Narodowe w Krakowie: 29/133/0/-/3.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Batko‑Tokarz B., 2019, Tematyczny podział słownictwa współczesnego języka polskiego – teoria, praktyka, leksykografia, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Batko‑Tokarz B., 2021, Czego o jedzeniu i kulinariach dowiadujemy się z tematycznych klasyfikacji słownictwa, [w:] Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe, red. R. Przybylska, D. Ochmann, Kraków, s. 11–35.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Bochnakowa A., 1984, Terminy kulinarne romańskiego pochodzenia w języku polskim do końca XVIII w., Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Bochnakowa A., red., 2012, Wyrazy francuskiego pochodzenia we współczesnym języku polskim, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Borawski S., 2005, Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii, [w:] Rozprawy o historii języka polskiego, red. S. Borawski, Zielona Góra, s. 13–61.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Borejszo M., 1994, O nazwach napojów i potraw w poznańskich lokalach gastronomicznych, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” I, 21, s. 92–107.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Boryś W., 2008, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Czachur W., 2020, Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy, Wrocław.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dumanowski J., Jankowski R., wyd. i oprac., 2011, Moda bardzo dobra smażenia różnych konfektów i innych słodkości, a także przyrządzania wszelkich potraw, pieczenia chleba, i inne sekreta gospodarskie i kuchenne, Warszawa.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Garlicki S., 2008, Sklepy Krakowa na początku XX wieku, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Grzmil‑Tylutki H., 2000, Francuski i polski dyskurs ekologiczny w perspektywie aksjologii, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Grzmil‑Tylutki H., 2010, Francuska lingwistyczna teoria dyskursu. Historia, tendencje, perspektywy, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Homola‑Skąpska I., 1996, Krakowskie cukiernie i kawiarnie w XIX wieku, „Annales Universitas Mariae Curie‑Skłodowska” LI (5), s. 43–61.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Hryszko R., 2016, Andree apothecario pro confectionibus et electuariis – cukiernictwo w Polsce w czasach Jadwigi i Władysława Jagiełły między wschodem a zachodem Europy, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 143, z. 3, s. 381–405.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kwaśnicka‑Janowicz A., Pałka P., 2021, Dyskurs handlowy Krakowa z końca XIX i początku XX wieku jako źródło do badań regionalizmów krakowskich, [w:] Język polski – między tradycją a współczesnością. Księga jubileuszowa z okazji stulecia Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, red. E. Horyń, E. Młynarczyk, P. Żmigrodzki, Kraków,
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
s. 217–235.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Lech‑Kirstein D., 2019, Proper Names and Common Names – Problems at the Frontier of Chrematonymy, „Annales Universitatis Mariae Curie‑Skłodowska” XXXVII, s. 143–154.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Lehr‑Spławiński T., 1954, Element prasłowiański w dzisiejszym słownictwie polskim, [w:] tenże, Rozprawy i szkice z dziejów kultury Słowian, Warszawa, s. 138–148.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Ochmann D., Przybylska R., red., 2019, Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Pałka P., 2022, Reklama handlowa w dawnym Krakowie. Praktyki komunikacyjne, Kraków.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Przęczek‑Kisielak S., 2021, Źródła do badań krakowskiego słownictwa kulinarnego w ujęciu historycznym, [w:] Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe, red. R. Przybylska, D. Ochmann, Kraków, s. 57–102.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Przyrembel Z., 1927, Historja cukrownictwa w Polsce, t. 1, Warszawa.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Rachwał T., 2001, Kształtowanie się wiodących zakładów przemysłu cukierniczego w Krakowie do 1950 r., „Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego” 3, s. 199–220.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Rutkiewicz‑Hanczewska M., 2021, Polskie i ukraińskie nazwy producentów słodyczy i ich wyrobów w ujęciu kontrastywnym, „Onomastic” LXV, nr 2, s. 285–303.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Stanisław August zatwierdza artykuły zgromadzenia pasztetników krakowskich uchwalone przez starszych 30 XII 1765 r., a potwierdzone przez rajców krakowskich, 1766–1778, Archiwum Narodowe w Krakowie: 29/133/0/-/1.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Tokarski R., 2014, Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Witaszek‑Samborska M., 2005, Studia nad słownictwem kulinarnym we współczesnej polszczyźnie, Poznań.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Witaszek‑Samborska M., 2009, Słownictwo kulinarne w polszczyźnie miejskiej Poznania, [w:] Studia nad polszczyzną miejską Poznania, red. A. Piotrowicz, M. Witaszek‑Samborska, Poznań, s. 211–223.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##