„Mała ojczyzna” Ślązaka we frazeologizmach i przysłowiach... gwarowych. . (Śląsk Cieszyński, Górny Śląsk, Śląsk Opolski)

Main Article Content

Renata Dźwigoł

Abstrakt

The article presents an analysis of phrases and proverbs with a toponymic component, which were excerpted from lexicographic sources recording Silesian dialects. The object of description is the image of “a little motherland”, or to be more precise, little Silesian motherlands (Śląsk Cieszyński, Górny Śląsk oraz Śląsk Opolski), which is present in those units (i.e. phrases and proverbs). Thanks to particular toponyms in phraseology and paremiology, the following aspects of old times reality have been preserved: administrative centers, the development of industry and railroading, mental health care, education, prison system, agriculture, craftsmanship, trade, religious life, dialectal differences between residents of neighbouring towns, real estate.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Dźwigoł, R. (2015) „«Mała ojczyzna» Ślązaka we frazeologizmach i przysłowiach. gwarowych. . (Śląsk Cieszyński, Górny Śląsk, Śląsk Opolski)”, ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LINGUISTICA, (10). Dostępne na: https://studialinguistica.uken.krakow.pl/article/view/5357 (Udostępniono: 16 lipiec 2024).
Dział
Artykuły naukowe

Bibliografia

Adamowski J., 2005, Językowo-kulturowy obraz miast polskich zawarty w przysłowiach, „Twórczość Ludowa”, nr 1/4, s. 30–37.
Google Scholar

Biolik M., 1993, Nazwy własne w mazurskich pieśniach ludowych z XIX wieku, [w:] Onomastyka literacka, red. M. Biolik, Olsztyn, s. 247–252.
Google Scholar

Biolik M., 2010, Nazwy własne w użyciu pragmatycznym, [w:] Nazwy własne a społeczeństwo, red. R. Łobodzińska, t. I, s. 49–59.
Google Scholar

Bizior R., 2014, Częstochowa w przysłowiach – o językowo-kulturowym obrazie miasta, [w:] Parémie národů slovanských VII, red. E. Mrhačová, U. Kolberová, Ostrawa, s. 49–56.
Google Scholar

Borek H., 1972, Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, Opole.
Google Scholar

Borek H., 1988, Górny Śląsk w świetle nazw miejscowych, Opole.
Google Scholar

Bystroń J.S., 1933, Przysłowia polskie, Kraków [szczególnie rozdział VI: Kraje i ludzie, s. 158–212].
Google Scholar

Bystroń J.S., 1977, Warszawa, Warszawa.
Google Scholar

Chlebda W., 2000, Ile jest „Mławy” w Mławie? Pochodne nazw własnych w językowym obrazie świata Polaków, [w:] Językowy obraz świata i kultura, red. A. Dąbrowska, J. Anusiewicz, Wrocław, s. 247–259 (Język a Kultura, t. 13).
Google Scholar

Cieślikowa A., 1999, Nazwy własne w procesie rekonstrukcji obrazu dawnego świata, [w:] Przeszłość w językowym obrazie świata, red. A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski, Lublin, s. 269–276.
Google Scholar

Czeszewski M., Foremniak K., 2011, Ludzie i miejsca w języku. Słownik frazeologizmów eponimicznych, red. M. Bańko, Warszawa.
Google Scholar

Długosz K., 1993, Nazwy miejscowe w przysłowiach, [w:] Onomastyka literacka, red. M. Biolik, Olsztyn, s. 253–259.
Google Scholar

Dźwigoł R., 2014, Pieśni ludowe z Suszca i okolic – „mała ojczyzna” a reszta świata, [w:] Lubelska pieśń ludowa na tle porównawczym, red. J. Bartmiński, B. Maksymiuk-Pacek, Lublin, s. 287–299.
Google Scholar

Hosák L., Šrámek R., 1980, Místní jména na Moravĕ a ve Slezsku, t. II, Praha.
Google Scholar

Jaracz M., 2003, O nazewnictwie geograficznym we frazeologii (na podstawie „Nowej księgi przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich” pod red. Juliana Krzyżanowskiego). Rekonesans badawczy, [w:] Metodologia badań onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, s. 447–456.
Google Scholar

Jaracz M., 2003, Stereotyp onimiczny w przysłowiach polskich, [w:] Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, t. II, Szczecin, s. 113–123.
Google Scholar

Malicki J., 1999, Zapis i interpretacja doświadczeń przeszłości w nazwach miejscowych. Z problematyki toponimii śląskiej w języku czeskim, [w:] Przeszłość w językowym obrazie świata, red. A. Pajdzińska, P. Krzyżanowski, Lublin, s. 277–299.
Google Scholar

Młynarczyk E., 2013, „Nie święci garnki lepią”. Obraz rzemiosła utrwalony w polskiej frazeologii, Kraków.
Google Scholar

Mrózek R., 1984, Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego, Katowice.
Google Scholar

Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, 1969–1972, t. I–III, red. J. Krzyżanowski, Warszawa. [skrót: NKP]
Google Scholar

Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, 1978, t. IV, oprac. S. Świrko, Warszawa. [skrót: NKP]
Google Scholar

Nowakowska A., 2010, Frazeologia a onomastyka, czyli frazeologia nazwoznawcza i onomastyka frazeologiczna, [w:] Nazwy własne a społeczeństwo, red. R. Łobodzińska, t. I, s. 97–106.
Google Scholar

Nowakowska A., Tomczak L., 2003, Czy Zabłocki to Zabłocki? Nazwy własne w polskiej frazeologii, [w:] Metodologia badań onomastycznych, red. M. Biolik, Olsztyn, s. 457– 466.
Google Scholar

Nowakowska A., Tomczak L., 2005, Funkcje nazw miejscowych w porównaniach frazeologicznych, [w:] Wyraz i zdanie w językach słowiańskich 5. Opis, konfrontacja, przekład, red. M. Sarnowski, W. Wysoczański, Wrocław, s. 269–274.
Google Scholar

Nowakowska A., Tomczak L., 2006, Jak daleko z Kołomyi do Grójca? Nazwy miejscowe w polskiej frazeologii, [w:] Onimizacja i apelatywizacja, red. Z. Abramowicz, E. Bogdanowicz, Białystok, s. 553–561.
Google Scholar

Ochman R., 1973, Ciekawe zwroty lutyńskie, „Zwrot”, nr 10, s. 29–31.
Google Scholar

Ondrusz J., 1954, Przysłowia i powiedzenia ludowe ze Śląska Cieszyńskiego, Cieszyn Czeski.
Google Scholar

Ondrusz J., 1960, Przysłowia i przymówiska ludowe ze Śląska Cieszyńskiego, Wrocław.
Google Scholar

Pawlasowa A. 1999, Dziećmorowski podciep, „Zwrot”, nr 7, s. 67–77 [opowiadanie pisane gwarą o podmienionym dziecku].
Google Scholar

Przymuszała L., 2013, Słownik frazeologizmów i typowych połączeń wyrazowych w gwarach śląskich, Opole. [skrót: Przymuszała]
Google Scholar

Rospond S., 1974, O frazeologii nazewniczej, Warszawa, s. 469–476 (Prace Filologiczne, t. XXV).
Google Scholar

Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, 1970–2014, t. I–XVI, red. S. Rospond, H. Borek, S. Sochacka, Warszawa – Wrocław. [skrót: SENGŚ]
Google Scholar

Słownik folkloru polskiego, 1965, red. J. Krzyżanowski, Warszawa. [skrót: SFP]
Google Scholar

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1880, t. I, red.
Google Scholar

F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa. [skrót: SGKP]
Google Scholar

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1883, t. IV, red.
Google Scholar

F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa. [skrót: SGKP]
Google Scholar

Synowiec H., 2000, O gwarach ziemi pszczyńskiej, [w:] W kręgu języka i kultury ziemi pszczyńskiej, red. H. Synowiec, M. Siuciak, Katowice – Suszec, s. 28–48.
Google Scholar

Szerszunowicz J., 2007, Metafory onomastyczne w konstrukcjach z pogranicza frazeologii i składni jako problem translatoryczny, [w:] Kultura, literatura i sztuka w edukacji językowej w świetle badań empirycznych, red. J. Kida, Rzeszów, s. 253–259.
Google Scholar

Szerszunowicz J., 2011, Z badań nad synonimią jednostek leksykalnych, „Białostockie Archiwum Językowe”, nr 11, s. 257–281.
Google Scholar

Szutkowski T.J., 2009, Toponimy jako środki wtórnej nominacji (na materiale frazeologizmów z komponentem onomastycznym we współczesnym języku rosyjskim i polskim), „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 3159, „Slavica Wratislaviensia”, t. CL, s. 275–283.
Google Scholar

Treder J., 2005a, Gdańsk we frazeologii, [w:] idem, Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej, Gdańsk, s. 123–126.
Google Scholar

Treder J., 2005b, Nazwy własne w zachodniosłowiańskiej frazeologii, [w:] idem, Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej, Gdańsk, s. 53–81.
Google Scholar

Treder J., 2005c, Pomorskie nazwy geograficzne we frazeologii, [w:] idem, Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej, Gdańsk, s. 82–92.
Google Scholar

Wallis S., 1960, Przysłowia i „pogodki” ludowe na Górnym Śląsku, Wrocław. [skrót: Wallis]
Google Scholar

Wójcik U., 2010, Nazwy metaforyczne w polskiej toponimii, [w:] Nazwy własne a społeczeństwo, red. R. Łobodzińska, t. II, s. 229–236.
Google Scholar

Wysoczański W., 2006, Nazwy własne w porównaniach. Studium konfrontatywne frazeologii i paremii wybranych języków (I), „Rozprawy Komisji Językowej. Wrocławskie Towarzystwo Naukowe”, t. XXXII, s. 67–95.
Google Scholar

Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części:
Google Scholar

http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/urzedowy_wykaz_nazw_miejscowosci_2013.pdf (dostęp: 29.06.2015).
Google Scholar